نام علمی : Crocus sativus

زعفران گیاهی است پایا با ارتفاع تقریبا ۳۰ سانتیمتر که دارای برگ های دراز و سبز ، مانند تره است ، ساقه زیر زمینی آن از دو پیاز تشکیل می شود . این پیازها سخت و مدور و گوشت دار و پوشیده از غشاء های نازک قهوه ای رنگ می باشد ، گل های زعفران ارغوانی ، منظم و شامل لوله ای دراز است که به سه گلبرگ و کاسبرگ منتهی می شود .

زعفران خیلی مرغوب قسمت کلاله گل ، یعنی قسمت انتهایی خامه است و میله خامه ، زعفران درجه دو و نامرغوب را تشکیل می دهد .

برداشت زعفران بدین ترتیب است که قسمت کلاله هر گل را بر می دارند و بین کاغذ قرار می دهند تا خشک شود و سپس بسته بندی می کنند .

استاندارد زعفران که در فرانسه صورت گرفته است ، اعلام می دارد که باید ۵۰ عدد از الیاف زعفران بیشتر از ۰/۲۷۷ گرم وزن داشته باشد و درصد رطوبت آن ۱۳ درصد باشد ، همچنین هر میلی گرم آن باید بتواند ۷۰۰ سانتیمتر مکعب آب را بطور محسوس رنگی کند .

زعفران دارای مواد چرب ، املاح معدنی و موسیلاژ و اسانس های فراوان می باشد ، رنگ زعفران مربوط به ماده ای بنام کروسین است که در آن وجود دارد ، پیاز زعفران سمی است و مصرف بیش از حد آن برای حیوانات کشنده است .

زعفران از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است ، مهمترین خاصیت زعفران که از قدیم الایام از آن استفاده می شده است ، درمان افسردگی می باشد ، این خاصیت مهم حتی در شعر شاعران نیز انعکاس یافته است ، شاهد آن شعر خاقانی است که می گوید :

گر کسی را زعفران شاید فزاید گو فزای -- چون تو با غم خو گرفتی زعفران کس مخور

زعفران دارای بویی قوی ، طعم تلخ و دارای خواص زیر می باشد :

۱) خوردن چای زعفران باعث هضم غذا می شود

۲) اثر مسکن درد دارد

۳) قاعده آور است

۴) باعث تحریک اعصاب می شود

۵) زعفران خون ساز است و گردش خون را آسان می سازد

۶) مصرف زعفران خونریزی های بعد از زایمان را از بین می برد

۷) قوای جنسی را تقویت می کند

۸) کبد را تصفیه و قوی می سازد

۹) سرفه را رفع و اثر مفید روی درمان برونشیت دارد

۱۰) کلیه و مثانه را پاک می کند

۱۱) آرام بخش و خواب آور است

۱۲) زعفران ضد تشنج است

۱۳) گاز معده را برطرف می کند

۱۴) ادرار آور است

۱۵) اگر می خواهید همیشه شاد و خندان باشید به میزان اعتدال زعفران بخورید

۱۶) فرمول قدیمی زعفران برای تنظیم عادت ماهیانه خانم ها و باز کردن قاعدگی سال هاست که بکار می رود و اثر بسیار مفیدی دارد :

تارتارات آهن و پتاسیم - ۰/۵ گرم

گرد زعفران - ۰/۵ گرم

پودر دارچین - ۲ گرم

از این مخلوط چهار بار در روز استفاده کنید .

از زعفران می توان به شکل های مختلف استفاده کرد :

دم کرده زعفران یا چای زعفران : ۲ گرم زعفران را در یک لیتر آب جوش ریخته و بمدت نیم ساعت روی آتش بسیار ملایم بگذارید تا دم بکشد .

تنطور زعفران : یک گرم زعفران را سائیده و با ۱۰ گرم الکل سفید ۸۰ درجه مخلوط کرده و در شیشه ریخته و در آن را ببندید ، این شیشه را در جای تاریکی گذاشته و هر روزه آن را تکان دهید ، پس از دو هفته آن را صاف کرده و از آن استفاده کنید .

گرد زعفران : زعفران را در فر با حرارت ۲۵ درجه سانتیگراد خشک کرده و سپس آسیاب کنید و از الک خیلی ریز رد کنید تا گرد نرمی بدست آید .

چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد ، بنابراین زنان حامله باید از خوردن آن احتراز کنند ، زیرا ممکن است باعث سقط جنین می شود .

خوردن زیاد زعفران برای کلیه ها مضر است ، اشتها را کم می کند و ایجاد سردرد می کند و باعث اختلال حواس می شود .

زعفران را باید در شیشه های دربسته و دور از نور نگهداری کرد ، زیرا عطر و رنگ خود را در اثر نور از دست می دهد .